Το Autoimmune Protocol (AIP): Μπορεί η διατροφή να επηρεάσει τα αυτοάνοσα νοσήματα;

Τα ρευματικά και αυτοάνοσα νοσήματα βρίσκονται σε διαρκή αύξηση παγκοσμίως, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων. Παρότι η φαρμακευτική αγωγή παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας, ολοένα και περισσότερα δεδομένα αναδεικνύουν τον ρόλο της διατροφής ως συμπληρωματικού εργαλείου στη διαχείριση της νόσου.

Μία από τις πιο συζητημένες διατροφικές προσεγγίσεις τα τελευταία χρόνια είναι το Autoimmune Protocol Diet (AIP). Τι ακριβώς είναι όμως, πώς λειτουργεί και τι λέει η επιστήμη μέχρι σήμερα.

Τι είναι το Autoimmune Protocol (AIP);

Το AIP είναι μια εξατομικευμένη δίαιτα αποκλεισμού, σχεδιασμένη με στόχο:

• τη μείωση της φλεγμονής
• τη βελτίωση της υγείας του εντέρου
• τον εντοπισμό τροφών που πυροδοτούν συμπτώματα αυτοανοσίας

Αποτελεί μια πιο αυστηρή εξέλιξη της Paleo διατροφής, βασισμένη στην υπόθεση ότι η αυξημένη εντερική διαπερατότητα (“leaky gut”) και η δυσβίωση του μικροβιώματος μπορεί να συμβάλλουν στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η σύνδεση εντέρου και ανοσοποιητικού

Το έντερο δεν είναι απλώς ένα όργανο πέψης· αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανοσολογικά όργανα του σώματος.
Όταν ο εντερικός φραγμός διαταράσσεται, μικροβιακά ή διατροφικά αντιγόνα μπορούν να περάσουν στην κυκλοφορία, ενεργοποιώντας ανοσολογικούς μηχανισμούς που — σε άτομα με γενετική προδιάθεση — μπορεί να οδηγήσουν σε αυτοάνοσες αντιδράσεις.

Το AIP στοχεύει στη μείωση αυτών των ερεθισμάτων, δίνοντας χρόνο στο έντερο να αποκαταστήσει τη λειτουργία του.

Οι 3 φάσεις του AIP

 1. Φάση αποκλεισμού

Για 6 εβδομάδες έως 6 μήνες, απομακρύνονται τροφές που θεωρούνται δυνητικά φλεγμονώδεις, όπως:

• δημητριακά (με και χωρίς γλουτένη)
• γαλακτοκομικά
• αυγά
• όσπρια
• ξηροί καρποί & σπόροι
• νυχτολούλουδα (ντομάτα, πατάτα, πιπεριά)
• καφές, αλκοόλ, επεξεργασμένα τρόφιμα και πρόσθετα

Η διατροφή βασίζεται σε ολόκληρα, θρεπτικά τρόφιμα, όπως λαχανικά, φρούτα, κρέας καλής ποιότητας, ψάρια και υγιεινά λιπαρά.

2. Φάση Επανεισαγωγής

Οι τροφές επανεισάγονται μία-μία, με προσεκτική παρακολούθηση συμπτωμάτων.
Στόχος είναι να εντοπιστούν:

• τροφές που είναι καλά ανεκτές

• τροφές που προκαλούν υποτροπή ή επιδείνωση

Έτσι, το AIP μετατρέπεται από «αυστηρή δίαιτα» σε εργαλείο αυτογνωσίας.

3. Φάση Συντήρησης

Η τελική φάση αφορά τη δημιουργία ενός προσωπικού διατροφικού μοτίβου, προσαρμοσμένου στις ανάγκες και τις ανοχές του κάθε ατόμου.

Τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες;

Παρότι τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα, τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά:

• Hashimoto θυρεοειδίτιδα: βελτίωση ποιότητας ζωής και μείωση συμπτωμάτων, χωρίς σταθερή επίδραση στους θυρεοειδικούς δείκτες
• Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (IBD): κλινική ύφεση και βελτίωση ενδοσκοπικών ευρημάτων σε αρκετούς ασθενείς
• Ρευματοειδής αρθρίτιδα: βελτίωση πόνου, κόπωσης, ύπνου και δεικτών ποιότητας ζωής

Σημαντικό: οι περισσότερες μελέτες είναι μικρές, μη τυχαιοποιημένες και βασίζονται σε υποκειμενικά μέτρα, γεγονός που δεν επιτρέπει οριστικά συμπεράσματα.

Πιθανοί κίνδυνοι και περιορισμοί

Παρά τα πιθανά οφέλη, το AIP δεν είναι για όλους.

• Πιθανοί προβληματισμοί:
• ελλείψεις σε βιταμίνες Β, ασβέστιο, βιταμίνη D
• απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας
• δυσκολία συμμόρφωσης και κοινωνικός περιορισμός
• κίνδυνος για άτομα με διατροφικές διαταραχές
• όχι κατάλληλο για εγκύους, θηλάζουσες, παιδιά χωρίς ιατρική καθοδήγηση

Η εφαρμογή του AIP πρέπει ιδανικά να γίνεται με την υποστήριξη επαγγελματία υγείας.

Είναι το AIP η «λύση» για τα αυτοάνοσα;

Το AIP δεν είναι πανάκεια, ούτε υποκαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή.
Ωστόσο, μπορεί να λειτουργήσει ως:

• διαγνωστικό εργαλείο εντοπισμού τροφικών εκλυτικών παραγόντων
• συμπληρωματική στρατηγική βελτίωσης συμπτωμάτων
• βάση για εξατομικευμένη διατροφή

Σε μια εποχή που η προσωποποιημένη ιατρική και διατροφή κερδίζουν έδαφος, το AIP ανοίγει έναν ενδιαφέροντα δρόμο που αξίζει περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση.

Συμπέρασμα

Η διατροφή μπορεί να μην «θεραπεύει» τα αυτοάνοσα, αλλά σίγουρα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που ζούμε με αυτά.
Το Autoimmune Protocol αποτελεί ένα απαιτητικό αλλά πολλά υποσχόμενο εργαλείο — αρκεί να εφαρμόζεται με γνώση, καθοδήγηση και ρεαλιστικές προσδοκίες.

Σχετική βιβλιογραφία:

Abbott, Robert D, Adam Sadowski, and Angela G Alt. 2019. “Efficacy of the Autoimmune Protocol Diet as Part of a Multi-Disciplinary, Supported Lifestyle Intervention for Hashimoto’s Thyroiditis.” Cureus 11(4): e4556.

Chandrasekaran, Anita et al. 2019. “The Autoimmune Protocol Diet Modifies Intestinal RNA Expression in InflammatoryBowel Disease.” Crohn’s & Colitis 360 1(3): otz016.

Ihnatowicz, Paulina, Jerzy Gębski, and Małgorzata Ewa Drywień. 2023. “Effects of Autoimmune Protocol (AIP) Diet on Changes in Thyroid Parameters in Hashimoto’s Disease.” Annals of agricultural and environmental medicine : AAEM 30(3): 513–21.

Mackay, Sally et al. 2023. “What Is the Efficacy of the Autoimmune Protocol (AIP) Diet in People with RheumatoidArthritis? A Mixed-Methods Pilot Intervention Study.” Medical Sciences Forum 18(1): 10.

McNeill, Julianne. 2022. “A Pilot Study to Test the Effect of the Autoimmune Protocol l Diet in People with RheumatoidArthritisdiet in People with Rheumatoid Arthritis.” Rangahau Aranga: AUT Graduate Review 1(1): 1

Pardali, Eleni C et al. 2024. “Autoimmune protocol diet: A personalized elimination diet for patients with autoimmune diseases.” Metabolism open (25):100342. doi:10.1016/j.metop.2024.100342