Οι νέες διατροφικές οδηγίες των ΗΠΑ, που εκδίδονται από το USDA και το Department of Health and Human Services, αποτελούν βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας και επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Η μετάβαση από το γνωστό MyPlate σε ένα νέο διατροφικό μοντέλο έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα.
Τι είναι το MyPlate και ποιος ήταν ο ρόλος του
Το MyPlate εισήχθη το 2011 ως αντικατάσταση της παραδοσιακής διατροφικής πυραμίδας των ΗΠΑ. Το μοντέλο βασίστηκε σε ένα απλό πιάτο χωρισμένο σε τέσσερις ομάδες τροφίμων: λαχανικά, φρούτα, δημητριακά και πρωτεΐνη, με τα γαλακτοκομικά να συνοδεύουν το γεύμα.
Το MyPlate στόχευε στη διαισθητική κατανόηση της ισορροπημένης διατροφής, χωρίς να εισέρχεται σε λεπτομέρειες για την ποιότητα, τον βαθμό επεξεργασίας ή τα είδη λιπαρών.
Πριν την εισαγωγή του MyPlate το 2011, η διατροφική καθοδήγηση στις ΗΠΑ βασιζόταν κυρίως στην παραδοσιακή διατροφική πυραμίδα, ένα μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε για δεκαετίες. Η πυραμίδα αυτή έδινε έμφαση στις ποσότητες και στη συχνότητα κατανάλωσης ομάδων τροφίμων, με τα δημητριακά να βρίσκονται στη βάση και τα λιπαρά στην κορυφή.
Παρότι αποτέλεσε σημαντικό εκπαιδευτικό εργαλείο, η παλιά πυραμίδα δέχτηκε έντονη κριτική επειδή:
-
απλοποιούσε υπερβολικά τη διατροφή,
-
δεν ξεχώριζε την ποιότητα των τροφίμων,
-
και δεν ανταποκρινόταν στις σύγχρονες ανάγκες υγείας, όπως η αύξηση της παχυσαρκίας και των μεταβολικών νοσημάτων.
Η ανάγκη για ένα πιο κατανοητό και πρακτικό μοντέλο οδήγησε τελικά στη δημιουργία του MyPlate, το οποίο στόχευε να μεταφέρει τη θεωρία της ισορροπημένης διατροφής απευθείας στο καθημερινό πιάτο.
Νέες Διατροφικές Οδηγίες ΗΠΑ: τι αλλάζει
Οι νέες διατροφικές οδηγίες ΗΠΑ επιχειρούν να μετατοπίσουν το ενδιαφέρον από την απλή αναλογία ομάδων τροφίμων, στην ποιότητα της διατροφής και στα λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται:
-
στην πρωτεΐνη υψηλής θρεπτικής αξίας,
-
στη μείωση της πρόσθετης ζάχαρης,
-
και στον περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
Αυτή η αλλαγή παρουσιάζεται από ορισμένους ως πιο «ρεαλιστική», αλλά ταυτόχρονα έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό.
Οι βασικές ενστάσεις στις νέες Διατροφικές Οδηγίες
Η νέα ανεστραμμένη διατροφική πυραμίδα δίνει οπτικά έμφαση σε τρόφιμα όπως η μπριζόλα, το πλήρες γάλα και το βούτυρο. Το μήνυμα που εκπέμπεται μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως χαλάρωση των ορίων για τα κορεσμένα λιπαρά, παρότι οι ίδιες οι οδηγίες διατηρούν ξεκάθαρα το ανώτατο όριο του 10% των ημερήσιων θερμίδων. Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ εικόνας και γραπτού λόγου αποτελεί βασική πηγή σύγχυσης και ενδέχεται να οδηγήσει σε αυξημένη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, αύξηση της LDL χοληστερόλης και υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ακόμη, τα φυτικά έλαια και ζωικά προϊόντα υψηλά σε κορεσμένα λιπαρά παρουσιάζονται μαζί ως «υγιεινές επιλογές», χωρίς ιεράρχηση.
Ίσως οι νέες οδηγίες να επιδιώκουν να τονίσουν τη σημασία της επάρκειας πρωτεΐνης, ειδικά για την πρόληψη της σαρκοπενίας και της καχεξίας που συχνά συνοδεύουν χρόνια προβλήματα υγείας, καθιστώντας την ανάρρωση και τη συνολική έκβαση δυσκολότερη. Από την άλλη, η παρουσία της πρωτεΐνης στην πυραμίδα δεν επικοινωνείται με σαφή τρόπο, καθώς περιλαμβάνει τόσο ζωικές όσο και φυτικές πηγές και εμφανίζεται μέσα σε πλαίσια που δίνουν οπτικά έμφαση σε τρόφιμα πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά, κάτι που μπορεί να μπερδέψει το κοινό σχετικά με τις υγιεινές επιλογές.
Από την άλλη, παρότι η πυραμίδα αφιερώνει μεγάλο μέρος της σε φρούτα και λαχανικά, τα δημητριακά ολικής άλεσης απεικονίζονται δυσανάλογα μικρά, παρά τη σύσταση για 2–4 μερίδες ημερησίως.
Θετικό στοιχείο των νέων οδηγιών είναι η πρώτη ρητή αναφορά στα «υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα» ως κατηγορία προς αποφυγή. Οι συστάσεις εστιάζουν στην απομάκρυνση από ζαχαρούχα ποτά, γλυκά και αλμυρά συσκευασμένα σνακ, καθώς και στην επιλογή δημητριακών πλούσιων σε φυτικές ίνες. Παράλληλα, υιοθετείται η αυστηρότερη στάση μέχρι σήμερα απέναντι στην πρόσθετη ζάχαρη, με σαφή στόχο τον δραστικό περιορισμό της, ιδιαίτερα στα παιδιά. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πώς αυτές οι συστάσεις μπορούν να εφαρμοστούν ρεαλιστικά στην καθημερινότητα.
Τέλος, η γενικόλογη σύσταση για «λιγότερο αλκοόλ», καθώς και η πλήρης απουσία αναφοράς σε περιβαλλοντικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, συμπληρώνουν την εικόνα μιας προσπάθειας που, αν και περιλαμβάνει θετικά βήματα, αφήνει σημαντικά κενά στην επικοινωνία και την πρακτική εφαρμογή.
